کاربرد و کارایی دستگاه اتوکلاو در پزشکی
اتوکلاو چیست و چه کارایی دارد؟
اتوکلاو یک دستگاه است که در انواع مختلف برای استریل کردن و یا نابود کردن میکروارگانیسم ها مورد استفاده قرار می گیرد. این دستگاه از طریق اعمال حرارت و فشار، قادر است اقدامات مختلفی را انجام دهد و دارای وظایف متعددی است. وظیفه اصلی اتوکلاو در صنعت پزشکی و آزمایشگاهی استریل کردن وسایل پزشکی و آزمایشگاهی میباشد. اتوکلاو با افزایش فشار و دما، میکروارگانیسم ها را از بین می برد و اجازه نمی دهد تا باقیمانده های آلوده باقی بمانند.

مراحل استفاده از دستگاه اتوکلاو:
اتوکلاو دستگاهی است که برای استریل کردن مواد و تجهیزات آزمایشگاهی با استفاده از بخار اشباع تحت فشار کار می کند. این دستگاه باعث می شود که میکروارگانیسم های مقاوم در برابر آب جوش و مواد شوینده از بین بروند و از آلودگی مواد و تجهیزات جلوگیری کند. عملکرد و طرز کار اتوکلاو به صورت خلاصه به شرح زیر است:
• ابتدا مواد و تجهیزات قابل استریل را در سبد های مناسب قرار می دهیم و آن ها را به داخل مخزن اتوکلاو منتقل می کنیم. سپس درب اتوکلاو را بسته و قفل می کنیم.
• سپس با استفاده از پنل کنترل، دما، فشار، زمان و نوع چرخه استریل را تنظیم می کنیم. بسته به نوع ماده و تجهیزات، چرخه های مختلفی مانند چرخه های ساده، خشک، سریع، مایعات و غیره را انتخاب می کنیم.
• پس از شروع چرخه استریل، پمپ خلاء فعال می شود و هوای داخل مخزن را خارج می کند. این کار باعث می شود که بخار به صورت یکنواخت در تمام فضای داخل مخزن پخش شود و با تمام سطوح تماس داشته باشد.
• سپس ژنراتور بخار فعال می شود و بخار را به داخل مخزن اتوکلاو منتقل می کند. بخار با فشار بالا و دمای حدود 121 درجه سانتیگراد به مدت 15 تا 20 دقیقه (بستگی به نوع چرخه) در داخل مخزن نگه داشته می شود. این فرآیند باعث نابود شدن همه اشکال حیات میکروبی شامل باکتری ها، قارچ ها، ویروس ها و اسپور ها می شود.
• پس از پایان چرخه استریل، پمپ خلاء دوباره فعال می شود و بخار را از داخل مخزن خارج می کند. این کار باعث خشک شدن سطح تجهیزات و جلوگیری از خوردگی آن ها می شود.
• سپس سامانه خنک کننده فعال می شود و آب سرد را به دور لوله های داخل ژاکت (پوشش) اتوکلاو جریان می دهد. این کار باعث کاهش دمای داخل مخزن به حد قابل تحمل برای باز کردن درب اتوکلاو می شود.
• در نهایت، پس از صفر شدن فشار داخل مخزن، درب اتوکلاو را باز کرده و سبد های حاوی مواد و تجهیزات استریل را خارج می کنیم. سپس آن ها را در بسته بندی های مناسب قرار داده و در محل های استریل نگهداری می کنیم.
تعیین زمان و دمای مناسب برای استریل کردن با اتوکلاو:
استریل کردن با اتوکلاو یک فرآیندی است که با استفاده از بخار اشباع تحت فشار بالا، میکروارگانیسم های موجود بر روی مواد و تجهیزات را نابود می کند. برای انجام این فرآیند، باید زمان و دمای مناسب را بر اساس نوع ماده و تجهیزات و استانداردهای مربوطه تنظیم کرد. به طور کلی، یک نقطه مرجع استاندارد برای استریل کردن با اتوکلاو عبارت است از:
• دما: حدود 121 درجه سانتیگراد (250 درجه فارنهایت)
• فشار: حدود 15 psi (پوند بر اینچ مربع)
• زمان: حدود 15 تا 30 دقیقه
البته، این مقادیر ممکن است بسته به نوع ماده و تجهیزات و استانداردهای خاص متفاوت باشند. برای مثال، برای استریل کردن مایعات، دما و زمان باید کمتر باشند تا جوش نخورند. همچنین، برای استریل کردن تجهیزات پلاستیکی یا الکترونیکی، دما و فشار باید کمتر باشند تا آسیب نبینند. بنابراین، قبل از استفاده از اتوکلاو، باید دقیقاً نوع و خصوصیات ماده و تجهیزات را شناسایی کرده و طبق دستورالعمل های سازنده یا استانداردهای معتبر، زمان و دمای مناسب را تعیین کرد.
جنس بدنه دستگاه اتوکلاو:
بدنه اکثر اتوکلاو ها از جنس فولاد ضد زنگ (stainless steel) ساخته می شوند. این جنس متحمل دما و فشار بالا است و علاوه بر آن، قابلیت مقابله با خوردگی و زنگ زدگی را دارا می باشد. فولاد ضد زنگ به عنوان یک متریال محبوب در صنعت پزشکی و آزمایشگاهی برای ساخت بدنه اتوکلاو انتخاب می شود. زیرا دارای خصوصیات بهداشتی و مقاوم در برابر آلودگی و عفونت می باشد.
قطعات اصلی دستگاه اتوکلاو عبارت است از:
درب اتوکلاو: درب وسیله ای که اتاقک استریلیزاسیون را از محیط بیرون جدا می کند. درب اتوکلاو معمولاً دارای درزگیر، قفل و سیستم ایمنی است که جلوگیری از باز شدن در هنگام فشار بالا و خروج بخار را می کند.
المنت اتوکلاو: قطعه ای که با گرفتن برق، آب را به بخار تبدیل می کند. المنت اتوکلاو معمولاً در زیر چمبر یا در داخل جکت قرار دارد.
چمبر یا اتاقک استریلیزاسیون: قسمتی که وسایل قابل استریل در آن قرار می گیرند. چمبر معمولاً از جنس استنلس استیل ساخته شده و دارای سینی های فلزی یا پلاستیکی برای چیدمان وسایل است.
جکت یا محافظ بیرونی: لایه ای که دور چمبر قرار دارد و نقش عایق حرارتی را دارد. جکت با بخار پر شده و باعث میشود دمای چمبر به سرعت بالا رود.
شیر تخلیه بخار: قطعه ای که با باز و بسته شدن، فشار بخار را در چمبر تنظیم می کند. شیر تخلیه بخار معمولاً به صورت الکترومغناطیس یا الکتروپنوماتیک عمل می کند.
پمپ وکیوم: قطعهای که با خلاء کردن هوای چمبر، فرآیند پس خلا و خشک شدن را تسریع میکند. پمپ وکیوم معمولاً در اتوکلاو های پزشکی وجود دارد.
کندانسور: قطعه ای که با خنک کردن بخار، آب را جدا می کند. کندانسور باعث محافظت از پمپ وکیوم و جلوگیری از آلودگی آب تخلیه شده می شود.
سنسور های رایج در اتوکلاو عبارتند از:
سنسور دما: قطعه ای که دمای بخار را در چمبر یا جکت اندازه گیری می کند. سنسور دما معمولاً از نوع ترموکوپل یا ترمیستور است و به برد کنترل متصل است.
سنسور فشار: قطعه ای که فشار بخار را در چمبر یا جکت اندازه گیری می کند. سنسور فشار معمولاً از نوع پیزوالکتریک یا استرین گیج است و به برد کنترل متصل است.
سنسور سطح آب: قطعه ای که سطح آب را در مخزن آب تازه یا آب تخلیه شده اندازهگ یری می کند. سنسور سطح آب معمولاً از نوع شناور، الکترودی یا الکترونیک است و به برد کنترل متصل است.
سیستم های حفاظتی دستگاه اتوکلاو شامل:
شیر اطمینان: قطعه ای که در صورت افزایش فشار بخار بیش از حد مجاز، بخار را به محیط برون رها می کند. شیر اطمینان معمولاً در چمبر و جکت نصب شده و به صورت خودکار عمل می کند.
ترموستات: قطعه ای که در صورت افزایش دمای المنت بیش از حد مجاز، برق را قطع می کند. ترموستات معمولاً در نزدیکی المنت قرار دارد و به صورت خودکار عمل می کند.
فیوز: قطعه ای که در صورت افزایش جریان برق بیش از حد مجاز، برق را قطع می کند. فیوز معمولاً در تابلو برق دستگاه قرار دارد و به صورت خودکار عمل می کند.
سوئیچ درب: قطعه ای که در صورت باز بودن درب، دستگاه را خاموش می کند. سوئیچ درب معمولاً در نزدیکی درب قرار دارد و به صورت خودکار عمل می کند.

برچسب: ،